మోక్షం అంటే ఏమిటీ? దాన్ని ఎలా పొందగలం? 

మోక్షం అంటే జనన–మరణ చక్రం నుండి విముక్తి పొందడం. హిందూ తత్వశాస్త్రంలో మానవ జీవితానికి ఉన్న నాలుగు ప్రధాన పురుషార్థాలలో (ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం) మోక్షం అత్యున్నతమైనది.

మోక్షం యొక్క అర్థం

• ఆత్మ తన నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడం.

• అజ్ఞానం, కర్మ బంధాలు, మాయ నుండి విముక్తి పొందడం.

• పరమాత్మతో ఐక్యం చెందడం లేదా భగవంతుని సన్నిధిలో నిత్యానందాన్ని పొందడం.

• దుఃఖం, భయం, కోరికలు, అహంకారం నుండి పూర్తిగా బయటపడడం.

భగవద్గీత ప్రకారం

Bhagavad Gita లో శ్రీకృష్ణుడు చెప్పినట్లు, భక్తి, జ్ఞానం, నిష్కామ కర్మ ద్వారా మనిషి మోక్షాన్ని పొందగలడు.

మోక్షానికి మార్గాలు

1. భక్తి యోగం – భగవంతునిపై సంపూర్ణ ప్రేమ, శరణాగతి.

2. జ్ఞాన యోగం – ఆత్మ–పరమాత్మ తత్వాన్ని తెలుసుకోవడం.

3. కర్మ యోగం – ఫలాపేక్ష లేకుండా కర్తవ్యాన్ని చేయడం.

4. రాజ యోగం – ధ్యానం, మనోనిగ్రహం ద్వారా ఆత్మసాక్షాత్కారం.

సులభంగా చెప్పాలంటే

మోక్షం అంటే "నేను శరీరం కాదు, నేను నిత్యమైన ఆత్మను" అనే సత్యాన్ని ప్రత్యక్షంగా అనుభవించి, జనన–మరణ బంధనాల నుండి శాశ్వత విముక్తిని పొందడం.

శ్లోకం:

"మాముపేత్య పునర్జన్మ దుఃఖాలయమశాశ్వతమ్ ।
నాప్నువంతి మహాత్మానః సంసిద్ధిం పరమాం గతాః ॥"

అర్థం: భగవంతుని చేరుకున్న మహాత్ములు ఈ దుఃఖమయమైన జనన–మరణ చక్రంలోకి తిరిగి రారు; వారు పరమగతిని పొందుతారు.
మోక్షం అంటే ఏమిటి వివరంగా

మోక్షం అంటే ఏమిటి? — వివరంగా

"మోక్షం" అనే పదం సంస్కృతంలోని "ముచ్" అనే ధాతువు నుండి వచ్చింది. ముచ్ అంటే "విడిపోవడం" లేదా "విముక్తి పొందడం". అందువల్ల మోక్షం అంటే బంధనాల నుండి సంపూర్ణ విముక్తి.

1. మనం ఏ బంధనం నుండి విముక్తి పొందాలి?

హిందూ తత్వశాస్త్రం ప్రకారం జీవాత్మ అనేక జన్మలు తీసుకుంటూ ఉంటుంది. ప్రతి జన్మలో చేసిన కర్మల ఫలితాల వల్ల మళ్లీ జననం, మరణం జరుగుతాయి. ఈ చక్రాన్నే సంసార చక్రం అంటారు.

మోక్షం అంటే:

• జనన–మరణ చక్రం నుండి విముక్తి.

• కర్మ బంధాల నుండి విముక్తి.

• అజ్ఞానం (అవిద్య) నుండి విముక్తి.

• దుఃఖం, భయం, రాగం, ద్వేషం, అహంకారం నుండి విముక్తి.

2. మోక్షం ఎందుకు అవసరం?

ప్రపంచంలో ప్రతి సుఖం తాత్కాలికమే.

• ధనం శాశ్వతం కాదు.

• శరీరం శాశ్వతం కాదు.

• సంబంధాలు కూడా శాశ్వతం కావు.

కాబట్టి శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని పొందడానికి ఆత్మ తన నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవాలి. ఆ స్థితినే మోక్షం అంటారు.

3. మోక్షం పొందినప్పుడు ఏమి జరుగుతుంది?

వివిధ సంప్రదాయాలు దీనిని కొంచెం భిన్నంగా వివరిస్తాయి.

అద్వైత వేదాంతం

Adi Shankaracharya బోధించిన ప్రకారం:

• జీవాత్మ మరియు బ్రహ్మం వేర్వేరు కావు.

• "అహం బ్రహ్మాస్మి" అనే జ్ఞానం కలిగినప్పుడు మోక్షం లభిస్తుంది.

• నది సముద్రంలో కలిసినట్లు జీవుడు బ్రహ్మంలో ఐక్యమవుతాడు.

విశిష్టాద్వైతం

Ramanujacharya ప్రకారం:

• జీవుడు తన ప్రత్యేకతను కోల్పోకుండా భగవంతుని సన్నిధిలో నిత్యానందాన్ని పొందుతాడు.

ద్వైతం

Madhvacharya ప్రకారం:

• జీవుడు మరియు భగవంతుడు ఎప్పటికీ వేర్వేరు.

• భగవంతుని సేవలో ఉండడమే మోక్షం.

4. మోక్షానికి మార్గాలు

భక్తి యోగం

భగవంతునిపై సంపూర్ణ ప్రేమ, విశ్వాసం, శరణాగతి.

జ్ఞాన యోగం

ఆత్మ–పరమాత్మ తత్వాన్ని అధ్యయనం చేసి అనుభవించడం.

కర్మ యోగం

ఫలాపేక్ష లేకుండా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించడం.

రాజ యోగం

ధ్యానం, మనోనిగ్రహం, సమాధి ద్వారా ఆత్మసాక్షాత్కారం.

5. జీవన్ముక్తి అంటే ఏమిటి?

మోక్షం మరణం తర్వాత మాత్రమే రావాల్సిన అవసరం లేదు.

శరీరంతో జీవిస్తూ కూడా:

• సుఖదుఃఖాలకు అతీతంగా,

• అహంకారం లేకుండా,

• సమత్వ భావంతో జీవించే వ్యక్తిని జీవన్ముక్తుడు అంటారు.

ఉదాహరణకు అనేక మహర్షులు, యోగులు ఈ స్థితిని పొందారని శాస్త్రాలు చెబుతాయి.

6. భగవద్గీతలో మోక్షం

Bhagavad Gita లో శ్రీకృష్ణుడు ఇలా చెప్పారు:

"సర్వధర్మాన్ పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వ్రజ ।
అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి మా శుచః ॥"

అర్థం:
"నన్ను పూర్తిగా శరణు ఆశ్రయించు. నేను నిన్ను సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి చేస్తాను; దుఃఖించవద్దు."

7. సులభమైన ఉదాహరణ

ఒక పక్షి బోనులో బంధించబడి ఉంటే, బయటకు వచ్చినప్పుడు అది స్వేచ్ఛను పొందుతుంది.

అదేవిధంగా:

• కోరికలు,

• అహంకారం,

• కర్మ బంధాలు,

• అజ్ఞానం

అనే బోను నుండి ఆత్మ విముక్తి పొందిన స్థితినే మోక్షం అంటారు.

సారాంశం

మోక్షం అంటే కేవలం స్వర్గానికి వెళ్లడం కాదు.
అది ఆత్మ తన నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకొని, జనన–మరణ చక్రాన్ని అధిగమించి, శాశ్వతమైన ఆనందం మరియు పరమశాంతిని పొందే అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక స్థితి.